Marginalia, opowiadania z notatników

https://fuse.pl/marginalia

Emil Oppeln-Bronikowski <emil@fuse.pl>

Marginalia II-I

Wisiałem przewieszony przez płot jak pranie. Jak pranie byłem wyduźdany, mokry, ale czysty. Oparłem brodę na jednej ze sztachet i patrzyłem na piaskową ścieżkę, która przebiegała obok i łączyła porozrzucane domki we wioskę. Dzień powoli chylił się ku końcowi i nawet letnie słońce opieszale zjeżdżało do zajezdni. Kompletną ciszę i bezruch przerwał ujadający pies tańczący na smyczy trzymanej przez sąsiada.

Przyjmuję bardziej godną pozycję, aby po ludzku wymienić kilka uprzejmości. Kiedy sąsiad jest wreszcie w zasięgu słuchu, witam go gromko i entuzjastycznie. Zatrzymuje się z uśmiechem i zaczyna mówić. O psie, o gorącu. O tym, jak zamknięto nasz lokalny sklep, mimo że wszystko było w nim droższe, i jaki to musiał być słabo prowadzony biznes, skoro się nie udał. O sąsiadach. Niewiele, malutkie ploteczki.

Ja potakiwałem. I mówiłby tak dalej, ale przerwał zdumiony, gdy z mojego podwórka rozniosło się donośne pianie koguta, powtórzone kilkukrotnie. Sąsiad skrzywił się i spojrzał na mnie zdziwiony.

— Kogut ci pieje o tej godzinie? — zaśmiał się.

Wzruszyłem ramionami. — Tokio? Tak.

— Nie tylko pieje w nocy, ale jeszcze ma imię? Kto jest tu dziwniejszy, ty, że nazywasz ptactwo, czy ptactwo, że jest pokręcone?

— Och, on się nazywa Tokio dlatego, że jak go kupiłem z drugiej ręki, to miał ustawioną strefę czasową na Japonię. Dlatego teraz pieje. Nie da się chyba z tym nic zrobić — machnąłem ręką w geście obojętnego zrezygnowania.

— Twój kogut ma strefy czasowe, jak to działa?!

— Kto wie, jak działają strefy czasowe, chyba nikt.

Odwróciłem się od płotu i, unosząc rękę na pożegnanie, udałem się do domu.

Marginalia II-II

Spotkali się na tyłach lokalnego sklepu spożywczego. Wpierw przyszedł jeden, chwilę później jeszcze jeden. Obaj czekali chwilę, aż wreszcie przyszedł jeden, ostatni, który ich tu zwołał. Stanęli naprzeciwko siebie i wreszcie jeden przemówił. Był on najstarszy rangą, ale rangi nie grały roli w ich życiu, więc przyjmijmy, że ten jeden mówił po prostu pierwszy.

— Rzadko się zdarza, abyśmy się spotykali, zwłaszcza na wezwanie. Ani ja, ani drugi inny nie widzieliśmy powodu, ale skoro jesteśmy w tym samym miejscu, możemy. Może trzeci inny ma powód?

Inny przemówił zaraz po nim:

— I szybko, mamy rytuały do odprawienia, niebo kręci się nad nami bez względu na to, czy ktoś ma z tym faktem jakieś problemy. Rzeczywistość jest wystarczająco krucha, aby nie próbować cierpliwości Sił, tak wspierających nas, jak i tych będących przeciwko nam.

Trzeci inny odpowiedział im szybko:

— Drodzy my, moja dusza jest pełna niepewności. Każdego dnia zastanawiam się, po co my to robimy. I czy robimy to poprawnie? Czy nasz los jest przypieczętowany, los ludzi, którzy chronią ten świat, pozostając bez twarzy i imion?

— Nie rozumiem — wtrącił inny — czy chcesz sprawdzić metodą testu, jak prawdziwe są nasze metody? A co, gdy mamy rację? Jeśli my, najmądrzejsi, przepełnieni wiedzą sięgającą pradziadów spisujących dzieje na kościach zwierząt, przestaniemy robić, co robimy, i następnego dnia niebo stanie w ogniu, oceany zamienią się kamień, a góry wyparują, kiedy nastąpi zagłada, totalna i bezwzględna, co wtedy? Chcesz wtedy powiedzieć światu, z którego ucieka życie, „no wybaczcie, chciałem zobaczyć tylko, czy to ma sens, teraz widzę, że ma, można to odwrócić do jutra, kiedy wznowimy normalne usługi?”.

Inny zgodził się, sięgnął do kieszeni i wydobył z niego kolorowy proszek, który podrzucił do góry. Kolorowy dym opadał powoli ku ziemi, a oni uklękli, czekając. To był rytuał 10:38, jeden z 35 utrzymujących Siły w balansie.

Wszechświat istniał dalej, czego dowodem była pracownica sklepu, która właśnie wyłoniła się zza rogu, trzymając w rękach wielki worek pełen śmieci. Zmierzyła ich wzrokiem i burknęła, że spożywanie wyrobów alkoholowych w obrębie sklepu jest zabronione. Inny powiedział, że oczywiście. W tym czasie inny zasłonił otwartą butelkę połą płaszcza.

— Czy potrzeba nas trzech do tego wszystkiego? Czy nie możecie zwolnić mnie z tej służby? Na co mi znajomość wszystkich tajemnic wszechświata, wszystkich faktów, odpowiedzi, skoro nikt nie wie, kim jestem ani co robię?

„Próżność!” zawołał inny. „Upadek!” zawołał drugi inny.

I dodał:

— Chronisz każde życie i każdy atom, nie oczekuj niczego więcej, to nagroda sama w sobie. To skarb, który nosisz w sercu, niemożliwy do przebicia w złoto, za które możesz kupić inne życie. Porzuć tę ścieżkę, zaprowadzi cię ona tylko do nieszczęścia. Innych można zastąpić, gdy stają się nimi, ale dla nich nie ma powrotu.

— Wystarczy! — powiedział trzeci inny. — Mam dość. Odchodzę, mam gdzieś to życie bez nagrody, tę chwałę spisaną w eterze, ten niewidzialny ciężar. I nazywam się Bartosz. Do widzenia.

Inni pochylili głowy w geście rozpaczy.

Bartosz przyjął się w firmie publicystycznej, która produkowała książki kucharskie. Dzięki swojej wszechwiedzy otrzymał przydomek „Rebus”, gdyż znał odpowiedzi na nawet najbardziej podchwytliwe pytania. Mimo to wszystkie arkana ezoterycznej wiedzy nie pomogły Bartoszowi w zgłębieniu Excela, przez co jego kariera utknęła na szczeblu managera. Dorobił się emerytury, nienawidząc każdego dnia, a potem umarł, bojąc się śmierci.

A inni? Nic o nich nie wiemy, bo byli mądrzy.

Marginalia II-III

Do przeszklonych drzwi zastukała sekretarka i nie słysząc zaprosin, wsadziła głowę, żeby sprawdzić, czy szef nie jest przypadkiem zajęty. Nie był, chodził po pokoju i zdawał się nie zważać na podążającą za nim wzrokiem sekretarkę. Miał ręce założone z tyłu, a jego łysa głowa była pochylona do przodu, jakby stawiał czoła jakiemuś silnemu wiatrowi.

— Przepraszam! — powiedziała wreszcie.

— Ah! — żachnął się dyrektor i obrócił na pięcie. — Pani Marto, nie usłyszałem, jak Pani stukała, myślałem. O tej godzinie myślenie idzie mi bardzo powoli, więc muszę chodzić, a wtedy nie zwracam na nic uwagi — dodał przepraszającym tonem.

— Nie przeszkadzałabym już dziś, ale okazało się, że mamy jeszcze jedno spotkanie z kimś z branży, które nie było potwierdzone, ale pan pojawił się przed chwilą i chciałam zapytać, czy mam go umówić na inny czas i odprawić?

Dyrektor spojrzał do góry, jakby na suficie miał ściągę z bieżącym rozkładem zajęć. Wreszcie kiwnął głową, drzwi zamknęły się za sekretarką, a on zajął miejsce za swoim biurkiem.

Biurko stanowiło centrum dowodzenia, zawierało wszystko, co powinno zawierać biurko dyrektora, który uważa się za człowieka pracującego. Nie zielone sukno bankierów i prawników, lecz wielokrotnie malowany i lakierowany drewniany blat, tak wielki, że trzeba się podnieść z krzesła, by sięgnąć ku jego krańcom. Na nim zestaw papierów w różnym stadium przetworzenia, te ku brzegom w różnym stanie rozkładu, głównie rzeczy już nieważne, odepchnięte z niechęcią. Prawa szuflada, butelka czegoś mocniejszego na zimowe wieczory, ostatnio nieco zaniedbana, gdyż dyrektor postanowił, że powoli robi się zbyt stary na to, by wychodząc po pijaku z biura, odegrać przekonująco rolę odpowiedzialnego, szanowanego człowieka biznesu przed nocnym portierem, którego biuro obserwuje bezpośrednio windę. Oczywiście mógłby go zwolnić, gdyby zaczął siać plotki, ale czułby się fatalnie, przyłapany jak uczniak, więc to nie rozwiązałoby niczego.

W lewej szufladzie trzymał rewolwer, prezent od przyjaciół, sześciostrzałowy. Dyrektor wyciąga go z szafki co pół roku i zanosi do rusznikarza na przegląd. Sam nie wierzy, że mógłby go użyć, nie dlatego, że brzydzi się przemocą, raczej dlatego, że w złości nie radzi sobie z rzeczami wymagającymi gracji.

Znów rozległo się stukanie, drzwi otworzyły się i do pokoju wparował, nie czekając na zaproszenie, człowiek w średnim wieku. Żwawym krokiem przemierzył pokój i stanął przy biurku z wyciągniętą ręką. Wszystko stało się tak szybko, że twarz dyrektora nie zdążyła nawet zareagować.

Dyrektor uścisnął profesjonalnie dłoń nowoprzybyłego i wskazał mu krzesło, które ten zajął, nieomal zataczając piruet na pięcie, po czym postawił obok aktówkę, wygładził nieco swoje fiołkowe spodnie i założył nogę na nogę. Z wewnętrznej kieszeni marynarki koloru musztardowego wyjął coś, co zatrzymał w zamkniętej dłoni.

— Proszę — powiedział dyrektor — pan chciał się ze mną spotkać. Proszę wybaczyć to zamieszanie ze spotkaniem, czasami są takie tygodnie, że wszystko idzie nam na boki. Przez to wszystko nie wiem nawet, w jakiej pan sprawie, proszę więc.

— Panie dyrektorze, nazywam się Marcin J. i reprezentuję firmę produkującą elementy elektryczne. Elektryka jest przyszłością, tak naszą, jak i państwa. Słyszeliśmy, że rozpoczynacie prace nad nowymi pociągami na rynek niemiecki, gdzie będą jeździły z użyciem trakcji elektrycznej. Cieszymy się, że nasze lokalne przedsiębiorstwa tak szybko inwestują w pewny sukces.

Marcin poderwał się na równe nogi, podniósł aktówkę z podłogi i płynnym ruchem wydobył z niej katalog produktów. Odwrócił go w rękach i położył przed dyrektorem, który otworzył go niechętnie, bo zwykle nie był odpowiedzialny za kupowanie pojedynczych elementów; od tego jest dział w firmie. Skoro jednak nieopatrznie wpuścił sprzedawcę, odegra przynajmniej zainteresowanie, a sam katalog rzuci na biurko inżynierów, którzy lepiej wiedzą, czego potrzeba.

Na każdej kartce roiło się od rozmaitych przełączników, kontrolek, lamp rogowych, gniazdek, a każde z nich w rozmaitych fasonach i kolorach, każda kategoria komentowana przez Marcina w tylu detalach, na ile pozwalało tempo przerzucania kartek przez dyrektora.

Zakończył wreszcie kartowanie i powiedział, że dziękuje za prezentację i poda to dalej, z nadzieją, że może już iść do domu. Wtedy nad złożonym już katalogiem pojawiła się otwarta dłoń Marcina, która ujawniła małą lampkę koloru pomarańczowego, która gasła i zapalała się rytmicznie.

Sprzedawca wydawał się zadowolony z tak efektownego finiszu. Położył migającą lampkę na biurku i szybko dodał: — A to nasza nowość. Lampka informacyjna o kierunku, albo migacz, jeśli nikt nie wymyśli lepszej nazwy do czasu, aż rozpoczniemy pełną produkcję. Czas jest regulowany! — Marcin nie krył dumy.

— No bardzo ładne — przyznał dyrektor, przyglądając się pulsującemu gadżetowi. — Ale co to dokładnie robi?

— Och, to bardzo proste. Mocujemy dwa takie na każdym wagonie pociągu. Po obu stronach. Nasz elektryk montuje przełącznik, także dostępny w naszym katalogu, którym można zapalać jeden lub drugi…

— …i co się wtedy dzieje? — dyrektor wciąż nie rozumiał idei.

— Wtedy wiadomo, czy pociąg jedzie w lewo, czy w prawo! Już z daleka. Podwyższone bezpieczeństwo, reklama dla firmy, dba nie tylko o swoje, ale także o zwykłego człowieka, a to przecież zwykły człowiek kupuje bilety!

Dyrektor zrobił minę, jakby ktoś opowiedział mu żart, w opinii opowiadającego żart bardzo dobry, z puentą o jego matce.

— Drogi panie — oznajmił sztywno. — Pociągi, per se, nie skręcają. To nie jest karoca, pociągi jadą po szynach, bardzo rzadko zdarza się, żeby pociąg nieplanowanie skręcił. A gdy to się dzieje, potrzebne są karetki i ciężki sprzęt, nie migające lampki!

— W takim razie — niewzruszenie kontynuował Marcin — moglibyśmy dać przekaźniki w miejscach, gdzie postronnym osobom wydaje się, że pociąg skręca, wtedy maszynista nie musi nawet używać przełącznika, wszystko odbywałoby się automatycznie!

Dyrektor wsparł się na na dłoniach i wysapał: — Setki, nie, tysiące kilometrów mamy obstawić przekaźnikami, które nic nie robią? A nie, przepraszam, migają, że pociąg skręca, choć każdy widzi, że skręca? I pewnie oczekujecie państwo kontraktu na wymianę żaróweczek i, niech zgadnę, te żaróweczki się wypalają po tygodniach, zgadłem? — Tu dyrektor już krzyczał. — I pewnie te przekaźniczki też trzeba konserwować konsekwentnie, inaczej wszystko przestanie mrygać!

— Trzeba rozważyć przyszłość — odpowiedział spokojnie sprzedawca. — A gdyby w przyszłości pociągi mogły się wyprzedzać, w ramach konkurencji i walki o klienta jeden drugiemu dawałby znaki, o, zobacz, jaki jesteś wolny, minę cię po prawo!

Dyrektor schylił się w kierunku biurka i próbował drżącymi rękoma otworzyć lewą szufladę. Ta wysuwała się zaledwie na ósmą część swojej długości, trzasnął więc nią w złości. Porwał katalog, próbował zgnieść go w kulkę, ale zbyt wiele stron stawiało opór, ostatecznie cisnął nim, zwiniętym w rulon, w kierunku ratującego się ucieczką Marcina.

— Gałgany! Patafiany, krwiopijcy i najgorsze — dyrektor wziął oddech — kompletni idioci! Won, won, won, drzwi nie zamykaj nawet za sobą.

Dyrektor opadł na fotel, pogładził głowę i otworzył prawą szufladę. Następnego dnia firma dała ogłoszenie, że szuka nowego portiera.

Marginalia II-IV

Wpadł na mnie, wychodząc zza rogu zaułka. Zatrzymałem się o krok przed jego bosymi stopami, zmierzyliśmy się wzrokiem. On wysoki, w białej, rozchełstanej szacie, mimo zimna i deszczu bosy. Ja zdziwiony, na wpół już wychylony, aby ominąć postać z „przepraszam” na ustach.

Wtedy chwycił mnie za ramiona, patrząc mi w twarz z taką zawziętością, że jego źrenice nieomal odgniotły się na moim czole, i powiedział podniesionym głosem, „I ty będziesz zbawiony!”. Zamarłem w tym jego uścisku, przeklinając zezowate szczęście, które wylosowało mi wariata tak późno wieczorem. „Przepraszam?” zapytałem i odsunąłem jego wyciągnięte ręce.

On klasnął w dłonie jak dziecko oczekujące prezentu i powtórzył, że będę zbawiony. Zbawiony, zbawiony, mówił z uśmiechem.

„Zbawiony od lęku, od tej pustki w Twojej duszy, wydobyty z dna na światło dzienne, uwolniony z pęt, otrzepany z kurzu, postawiony na nogi, abyś rękoma mógł sięgnąć nieba, zbawiony dla siebie, aby zbawiać innych! Rozwiniesz się jak kwiat pokryty szronem wiosennej nocy. Wzejdzie słońce, a ty otrzymasz życie i dasz życie”, powiedział z przekonaniem. Następnie uścisnął jeszcze raz moje ramiona, obrócił się na gołej pięcie i zaczął się oddalać.

Stałem tak z głupią miną, którą przyjmują ludzie, kiedy się ich nagle zakłopocze, pomiędzy lekkim wystrachem, rozbawieniem sytuacją oraz zadowoleniem z jej szybkiego rozwiązania. Wzruszyłem ramionami i wsadziłem ręce do kieszeni płaszcza, żeby osłonić je przed padającym deszczem. Odprowadziłem wzrokiem białą postać, która nagle rzuciła się do biegu i zniknęła za rogiem. „Ty skurwysynu!” rzuciłem jeszcze za nim, ale pewnie już nie usłyszał, a jak usłyszał, to pewnie się nie obruszył. Portfel mi ukradł.

I tego dnia byłem zbawiony. Nie upiłem się, nie poszedłem do baru grać w karty, nie proponowałem nura w degrengoladę ulicznicom. Wróciłem do domu i położyłem się spać, gdyż wszystkie moje występki i grzechy kosztują pieniądze. Nie mam naturalnych talentów ku popełniania zła, mogę je tylko kupić.

Marginalia II-V

Artyści umierają za swoją sztukę. Wiktor, czy też Niesamowity Viktor, umierał dziś kilkukrotnie. Sala klubu była wprawdzie wypełniona, ale nikt, kto przybył w ten czwartkowy wieczór do baru, nie planował oglądać jego występu, wieczorki artystyczne wiążą się z promocją na napoje alkoholowe. Cel jest jasny: napędzić widownię i ją spacyfikować. Niesamowity Viktor widział, że oczy tylko tych ludzi, którzy siedzieli najbliżej sceny, podążały za nim. Reszta, pozostając ukryta w ciemniejszej części baru, nie zwracała na niego uwagi. Drugą strona miłości nie jest nienawiść, tylko obojętność.

Kiedy kończył jedną sztuczkę, czekał chwilę na oklaski, a te nie nadchodziły. Wydawało mu się, że jego ręce są sztywne, niewprawne, niezdolne do ruchów pełnych gracji. Kiedy wyciągał z rękawa „niekończącą się” kolorową szarfę, czuł, jak ta przesuwa się pod jego niedopasowanym smokingiem, zawadzając o guziki, sprawiając, że co powinno być pokazem płynnych ruchów i pewności, staje się czkawką gestów. Za każdym razem, gdy materiał stawiał opór, nachodziły go mdłości.

Gdy ostatnie centymetry szarfy pojawiły się wreszcie, Wiktor uniósł ją w górę, pokazując widowni brak supłów. Następnie podszedł do stoliczka i sięgnął po talię kart. — Do tej sztuczki potrzebuję osoby z widowni — oznajmił, a gdy nikt nie drgnął z miejsca, podszedł do najbliższego stolika i zdobywając się na wyuczoną jowialność, powiedział do siedzącego przy nim człowieka: — Pan! Proszę wybrać kartę. — Wskazany osobnik wziął pierwszą kartę, po czym został poinstruowany, aby nie pokazywać jej wartości nikomu.

Wiktor zgrabnie wrócił na scenę i zaczął tasować talię. Robił to tysiące razy. Rozłożył karty w palcach w mały wachlarz, a następnie przesunął nim między oczami.

— Czwórka kier! Proszę sprawdzić! — zawołał do widza trzymającego kartę. Ten upewnił się i potwierdził, po czym podniósł się i zwrócił Niesamowitemu Viktorowi kartę, jakby bał się, że to jedyna talia, na którą go stać. Artysta odczytał to w duszy jako obelgę, ale w sercu jako prawdę.

Nadchodził koniec programu. Wiktor stanął na środku sceny i ściągnął z głowy cylinder. Włosy miał mokre od potu i przyklejone czoła, jakby obudził się w środku nocy z koszmaru.

Zaprezentował dno cylindra widowni, potem stuknął w niego kilka razy. Wreszcie sięgnął w głąb i wyciągnął za kark pięknego, białego królika. Obrócił się delikatnie od lewej do prawej, aby zobaczyła go cała widownia. Wypuścił go na deski estrady, sięgnął ponownie do cylindra i wyciągnął kolejnego. Widownia lekko się ożywiła, fala zainteresowania rozlała się do najodleglejszych zakątków lokalu. „Widziałeś? Dwa króliki”.

Potem były trzy króliki. Cztery króliki. Wiktor ukłonił się, rozległy się ciche brawa.

Zaciągnięto kurtynę i bar wypełnił się znów rozmowami.

Korytarz był tak wąski, że gdyby rozłożyć w nim ręce, dotykałoby się palcami obu ścian. Jego koniec ginął w mroku. Sufit zdobiły plamy i szczerbate oprawy lamp jarzeniowych. Podłogę wyłożono zielonym linoleum, które czas naznaczył pęknięciami, przetarciami i odbarwieniami, wyznaczając historyczne ścieżki, miejsca postojów i fantomowe lokalizacje wyniesionego sprzętu. Duchy poprzedniego artystycznego życia dawno już wyegzorcyzmowała codzienność.

Po lewej stronie co kilka kroków znajdowały się drzwi skrywające małe i martwe pokoje, składnice złomu, kurzu i występujących artystów. Spod czwartych drzwi sączy się światło, tam bez wątpienia przebywa obecnie Niesamowity Viktor. Postać w płaszczu podeszła do nich i zastukała cicho, niemal konspiracyjnie.

— Zaraz, przebieram się — odpowiedziały drzwi.

Postać zastukała ponownie i dodała: — Pan Viktor, Niesamowity?

— Zaraz, zaraz — za drzwiami było słychać ruch, gdy wreszcie się otworzyły, stanął w nich człowiek w średnim wieku, któremu przerwano naciągnie koszuli przez głowę — …tak, o co chodzi? — zapytał.

— Dzień dobry — powiedział gość — widziałem właśnie pańskie przedstawienie, reprezentuję organizację pozarządową, która ma na celu dobrostan zwierząt w przemyśle rozrywkowym. Nie jest w żaden sposób prawnie umocowane, aby przeprowadzić kontrolę, więc to Pana wybór.

— A jak Pana nie wpuszczę?

— Nic się nie stanie, poza tym, że napiszę o tym w raporcie, który jest dostępny dla zainteresowanych podmiotów w przemyśle rozrywkowym. Wie pan, „jeśli chcecie zatrudnić kogoś, kto nie uczy niedźwiedzi tańczyć, parząc im łapy, sprawdźcie naszą listę”.

Wiktor popatrzył na jego pogodną twarz. Człowiek wydawał się promieniować gorliwością i dobrocią. Ubrany był schludnie, jakby do baru zaszedł wprost ze swojej biurowej pracy bez przebierania się. Miał w ręku małą teczkę.

— Zapraszam — Niesamowity Viktor odsunął się od drzwi.

Wygląd pokoju był w kompletnej harmonii z tym, co można było zobaczyć na korytarzu. Żaden element nie był zniszczony, ale wszystkie były zmęczone. Biurko z lampką, na nim małe lustro oparte o ścianę. Kanapa służąca jako wieszak. Krzesło, kilka taboretów, na wprost drzwi okno wychodzące na fasadę budynku obok. Wiktor przerzucił zalegające na kanapie rzeczy na jedną stronę i wskazał gościowi miejsce do siedzenia. Ten, zanim je zajął, wyciągnął dłoń: — Proszę mi mówić Miron.

— Wiktor — odpowiedział Viktor.

Miron usiadł na kanapie, wyciągnął z teczki jednostronnicowy formularz, popatrzył na niego z uwagą, uzupełnił kilka rubryk, nazwisko kontrolera, nazwisko artysty, nazwę lokalu. Odhaczył kilka punktów i zwrócił się wreszcie do Wiktora.

— Króliki, dobra, klasyczna sztuczka. I jak mistrzowsko wykonana. Cztery króliki na ciasnej estradzie, hyc hyc, pomiędzy nogami. Piękne zwierzęta. Patrzę tak teraz tutaj i nigdzie ich nie widzę, czy trzyma pan je w klatkach? Może po występie pakuje je pan do samochodu? Chciałbym się dowiedzieć, jak są one traktowane, wie pan, wie pan, o co mi chodzi? — Miron tracił pewność z każdym słowem, patrząc na niewyrażające niczego oblicze magika.

— Nie ma żadnych królików. Dokładniej, to nie ma już żadnych królików. Odeszły.

— Odeszły? W sensie pan je najmuje od kogoś i ten ktoś je zabiera po?

— Odeszły. Nie ma ich.

Miron przybrał minę człowieka, który nie jest pewien, czy robią z niego idiotę, czy też on czegoś nie rozumie. Próba odczytania podpowiedzi z twarzy Wiktora nie przynosiła skutku, to było jak czytanie pustej strony. Ten wreszcie podniósł się, podszedł do sterty rzeczy leżących obok kontrolera, wziął cylinder, strzepnął z niego niewidzialny kurz, a następnie wyciągnął z niego królika. Popatrzył na niego krytycznie i postawił go na ziemi.

Królik pozostawiony sam sobie siedział przez chwilę w miejscu, a potem zaczął skakać po pokoju. Przesuwał się i zamierał, tak jak to robią zwierzęta w nowym środowisku. Kontroler chciał coś powiedzieć, ale Wiktor przerwał mu gestem ręki. — Czekaj — powiedział.

Po niecałej minucie królik dotarł do taboretu i hycnął pod niego. Zza drewnianej nogi wystawał jego pyszczek, różowy nos pozostający nieustannie w ruchu, uszy położone po sobie. Po drugiej stronie nogi, gdzie powinna się znajdować reszta tułowia, nie było niczego. Królik zastrzygł wąsami, odwrócił się i zniknął kompletnie.

Miron obszedł taboret, podniósł go na wysokość wzroku, przełożył palce przez wszystkie przestrzenie w bryle taboretu. Nie znalazł niczego. Postawił taboret na ziemi i usiadł na nim.

Wiktor patrzył z wyrozumiałym uśmiechem.

— Mówiłem. One zawsze odchodzą. Kurtyna opada, odchodzą. Wczołgują się pod koc, odchodzą. Wbiegają za szafę, odchodzą. Jeśli znikną na chwilę z wzroku, odchodzą. — Mówiąc, zwijał swoją garderobę, szykując się do wyjścia.

Tego samego wieczoru na rogu cichnącej ulicy Miron usiadł przy barowym stoliku. Rozłożył przed sobą formularz, wyprostował go kciukiem, następnie wyciągnął papierosa, wypalił go i wyciągnął następnego. Stukał długopisem w kartkę i szukał odpowiedniej rubryki. Nie znalazłszy niczego, co odpowiadałoby rzeczywistości, wpisał odręcznie na spodzie kartki:

„Uchybień nie stwierdzono.”

Marginalia II-VI

— Kiedy tu do ciebie przychodzę, a to zawsze ja muszę, bo ty mnie już nie odwiedzasz, siedzisz na tym krześle taki ponury, ze zwieszoną głową. I zawsze w tym samym ubraniu, wymiętym i bezkształtnym. Nigdy nie proponujesz mi herbaty ani dobrego słowa. Czy ty się w ogóle dobrze odżywiasz? Pewnie nie jesz warzyw, twoja cera jest żółtoszara. Chcesz, żeby matka się martwiła?

Położyła dłonie na stole, czekając na odpowiedź. Wszystko w pokoju było nieruchome i nieme.

— Gdy zadzwonisz, raz na miesiąc, nie mówisz mi nic o tym, co się dzieje w twoim życiu. Kiedyś byłeś w gazetach, może nie na pierwszych stronach, ale ludzie pytali, czy to o moim synu.

— …mamo — odpowiedział więzień.

Marginalia II-VII

Ocean daleko od brzegów zdaje się nie mieć kierunków. Są tylko dwie połówki kuli złączone ze sobą linią horyzontu. Jedna mieni się niebieskoczarno, druga błękitnozielono. Tak postrzegał sytuację kawałek deski podskakującej delikatnie na powierzchni wody. Była niezadowolona ze swojej obecnej pozycji — bezwolnego pasażera tej pustki.

Pod deską tętniło życie, które zdawało się mieć pełną kontrolę nad swoim jestestwem. W głębinach ruch miał cel, tam igraszki i śmierć miały znaczenie, a to znaczyło, że tam istoty doznawały szczęścia, nawet jeśli tego nie rozumiały. Deska dryfowała.

Próbowała płynąć to tu, to tam, na wschód, na zachód, ale nie miała duszy, jej wszystkie modlitwy rozmieniały się na drobne. Niebo na nią mrugało świtem tyle razy, a ona pozostawała w miejscu, patrząc całą sobą ku chmurom, a drugą stroną w mrok głębi.

Pewnego dnia nastał ruch. Wpierw wolny i wydawałoby się — bezcelowy. Deska była przekazywana z rąk do rąk przez taki czy inny prąd, nadal bezwolna, ale odczuwająca cel. „Płynę”, myślała. Im dłużej płynęła, tym bardziej upewniała się, że podjęła słuszną decyzję co do kierunku, a jeśli kierunek nagle uległ zmianie, wierzyła, że poprawiła poprzednią, błędną decyzję.

Wszystko nabierało tempa. Świat, który znała deska, zmienił się, spienił i spiętrzył. Tym razem ocean podrzucał ją na wiwat! Hurra, hurra! A w oddali pojawiła się nowość, żółtosina linia plaży, która rosła i rosła, rozsadzając horyzont. Wreszcie zmiana, gwałtowny pęd, ocalenie.

Deska wylądowała na plaży, wyproszona przybojem. Wyschła w słońcu, spróchniała i przestała przejmować się wszystkim.

Marginalia I-I

Zawsze przylatują, gdy próbuję się skupić. Siedzę przy biurku, przywołuję duchy produktywności w nadziei, że posiądą moje ciało i zaczną coś tworzyć. Moje modlitwy przerywa ruch za oknem. Widzę przemykające cienie na zasłonce, słyszę jak atakują mój parapet.

Gdy pada, przysiadają na dłużej, a wypłoszone robią tylko koło nad podwórkiem i lądują ponownie, sprawdzając jak daleko się posunę. Kiedyś wypadłem na nie z parasolem, po czym zacząłem go gwałtownie otwierać i zamykać wołając „Sio! Sio!”. To było moje pierwsze druzgoczące zwycięstwo w tej nierównej walce. Parasolkę zostawiłem chyba w tramwaju, więc dziś nie mam się czym bronić.

Gdyby tylko przykościelne staruszki ich nie dokarmiały, może rozwinęłyby jakiś instynkt łowczy i poszukały szczęścia dalej od parapetów miast, zwłaszcza od mojego.

Znów słyszę lekkie stukanie w szybę, uchylam firankę, następnie okno i krzyczę „Wypierdalaj!” — anioł podrywa się do lotu z cichym „Alleluja” na ustach. Niedługo wróci, a może nawet cała grupa i jeszcze archanioł. Te są najgorsze, bo mają trąby.

Patrzę jak znika za dachami miast, zamykam okno, wracam do biurka i myślę, że znów niczego nie zrobiłem i nie wiem, czy znajdę temat do pisania. Tymczasem anioły obsiadły już linie elektryczne i nucąc „Maryjo, królowo Polski…” czekają na odpowiedni moment do powrotu.

Marginalia I-II

Ty leżysz tu, ja leżę tam. Spotykamy się wzrokiem. Twoje oczy są mokre od łez, a moje skupione. Leżymy tak obok siebie, ja wyciągam w Twoją stronę rękę. Twoja pozostaje przy boku. Próbuję wymówić słowa, ale więzną mi w gardle. Na Twojej twarzy maluje się ból. Tu, wyciągnięci na trawie, przeżywamy naszą wspólną tragedię, prywatnie.

Nad nami wisi księżyc w nowiu, blady i uwikłany w chmury, nie świeci nam na twarze. Stłuczona lampa, jakby w komitywie, też zieje mrokiem. Koło roweru powoli przestaje się kręcić. Aleśmy się wyjebali.

Marginalia I-III

Z mównicy płynął głos.

„Obywatele!” — zadudnił.

„Obywatele.” — powtórzył spokojniej, gdy zebrany tłum ucichł.

„Rozumiemy jak ważny jest dla Was chleb. Dlatego, jednomyślnie podjęliśmy decyzję o powołaniu komitetu do spraw organizacji parady chlebów. Planujemy szeroką reprezentację chlebów z całego świata: meksykański Conchas, japoński Pan, francuską Bagietkę i tak dalej. Uniwersytety otrzymają specjalne dotacje na badania naukowe dotyczące znaczenia chleba w kulturze. Do tego dofinansujemy sztuki teatralne ze szczególnym naciskiem na teatr muzyczny w oczekiwaniu na chwytliwą produkcję, która pokaże aspiracyjne znaczenie chleba. Lokalne samorządy otrzymają pozwolenie na zmianę jednej ulicy, która nazwana jest imieniem króla na Piekarzy.”

Wtrącił się głos z widowni — „A czy będzie chleb dla nas, do jedzenia?”

— „W tej chwili” — odpowiedział człowiek stojący za pulpitem — „planujemy tylko igrzyska.”

Marginalia I-IV

Słońce wpadające przez okno zostawiało na biurku pasy światła, jak linie demarkacyjne nieistniejących granic. Republika lampy, gubernia książek będąca w nieustającej wojnie z wielkim królestwem przyborów do pisania. Rzeczy migrowały wraz z pracą, a granice migrowały wraz z posuwającym się dniem, gdy słońce zaczynało chować się za gzymsem budynku na przeciwko.

W wyzwolonym terytorium stał kubek. Był to zwykły, aluminiowy kubek, bez historii, bez znaczenia, gdyż nie spełniał swojej jedynej funkcji jaką jest okiełznanie ciepłego napoju.

Miał tylko fusy.

Iwanowicz starał się go nie zauważać. Był jak wyrzut sumienia. W głębi duszy wiedział, że musi go umyć ale rzeczy proste wydawały się tak skomplikowane. Dużo łatwiej jest robić rzeczy trudne.

Rzeczy trudne pełne są zakamarków w których można ukryć znużenie. Rzeczy trudne są ruchome, mienią się kalejdoskopem problemów od których kręci się w głowie. Jeśli ktoś baruje się z rzeczą trudną, to wszyscy ze zrozumieniem akceptują że rozwiązanie może nie być doskonałe. Jeśli wyciosasz bale, postawisz z nich dom, a krzywo osadzisz drzwi to ludzie powiedzą: „To piękny dom, choć czasem przeciąg”.

Jeśli nie domyjesz kubka, nikt ci nic nie powie. Bo wszyscy, słusznie, będą tobą gardzić.

Więc Iwanowicz pisał, bo pisanie jest trudniejsze, więc prostsze. Poza tym wątpił, czy naprawdę chciał się napić herbaty. Może to tylko jedna z tych żądzy, która przyplątuje się około południa i zadamawia się w głowie. Być może odrzucenie kubka jako drogi do herbaty jest czynem godnym i on, przez to niemycie staje się człowiekiem moralnym, człowiekiem wyboru!

Czy nie zostaliśmy, myśli Iwanowicz, stworzeni do rzeczy większych. Czyż nie trzeba demonom mówić stop, walczyć z pokusą, nie dać kierować swoje życia zachciankami.

Herbata była zielona i smakowała dobrze.

Marginalia I-V

Piotr szedł nasypem przy brzegu rzeki. Na jednym z zakrętów zauważył na kamienistej plaży staruszka, który trzymał się pod boki i krytycznie przyglądał się rzece. Piotr nie odszedł jeszcze wystarczająco daleko, by stracić go z wzroku, gdy ten wykonał kilka energicznych skłonów po czym z impetem wskoczył obunóż do wody. Ta nie ustała się jeszcze po pierwszym ataku, a dziadek już był na brzegu, już obrócił się na pięcie i znów wbił się w impetem w wodę. Tym razem stał tak prze chwilę, gładząc łysą głowę by wreszcie potrząsnąć nią z zagniewaniem.

Zaintrygowany, Piotr postanowił poczekać i zobaczyć czy teatr, który właśnie ogląda ma jakiś epilog. Podszedł bliżej stromej skarpy i przystanął przy rosnącym tam krzaku. Gdy spojrzał na plażę, dziadka już na niej nie było. Jego łysa głowa pojawiła się na skraju skarpy, a za nią podążyła reszta ciała. Piotr podskoczył, przestraszony i zmieszany, przyłapany na gorącym uczynku.

— Ależ mnie pan przestraszył! — zawołał

Tu znów podskoczył dziadek, najwidoczniej pogrążony w myślach nie zauważył swojej ukrytej widowni.

— A pan mnie. Dzień dobry i przepraszam.

— Dzień dobry — odpowiedział Piotr, ale już do dziadkowych pleców, bo ten już przeprowadzał inspekcję krzaka.

Brał do ręki gałąź po gałęzi i oceniał je. Wreszcie podjął decyzję i ułamał jedną. Mierząc ją jeszcze w dłoni począł schodzić w kierunku plaży.

Piotr, już zdemaskowany, przyglądał się otwarcie drugiemu aktowi.

Patyk zatoczył koło w powietrzu i poleciał w kierunku wody. Po przepłynięciu kawałka został wyłowiony przez starca, który wydawał się być zadowolony z eksperymentu. Patrząc znów na płynącą wodę wzrokiem pełnym determinacji, dziadek wskoczył do wody trzymając patyk w prawej ręce i niemal natychmiast wypuścił go z ręki, pozwalając mu popłynąć ze strumieniem.

Sam wyskoczył z wody na piasek i podjął pościg za odpływającą gałęzią, przymierzając się całą drogę do skoku.

Skoczył wreszcie rozbryzgując wodę dookoła. Stał tak chwilę odprowadzając odpływający patyk wzrokiem. Potarł kark i z wyraźnym znużeniem wrócił na miejsce startowe. Położył się na brudnym piasku, zamknął oczy i złożył ręce na brzuchu.

— Przepraszam — zawołał Piotr — ale muszę pana zapytać, co pan do cholery robi? To jakieś ćwiczenia sportowe? Sztuka?

Starzec przewrócił się na bok aby mógł widzieć swojego rozmówcę i powiedział

— Znacie panie Heraklita?

Piotr potrząsnął głową przecząco.

— To taki filozof, myślał dużo o świecie, o zmianach. Jego najpopularniejsza sentencja to „Niepodobna wstąpić dwukrotnie do tej samej rzeki.” — próbuję obalić tę frazę.

— Dlaczego? — zapytał Piotr

— Bo, drogi panie, mam już dosyć zmian. Ułamże mi pan inny patyk, skoro już jesteś tam na górze.